Türkiye’de sağlık hizmeti alırken ve verirken yaşadığımız zorluklar var ya, arkasında karmaşık hale gelmiş sorunlar yumağı var. Tıpta uzmanlık eğitimi, bunun da ötesinde yan dal uzmanlık eğitiminin titizlikle ele alınması gerekiyor. Eğitimin niteliğinin yüksek tutulması, bu değerli uzmanların mesleklerini en iyi şekilde icra edebilmesi için düzenlemeler yapılması yaşamsal önemde. Hekimlerin çalışma koşulları, özlük hakları ve yaşadığı sıkıntılar halkın aldığı sağlık hizmetine ve uzmanlık tercihlerine doğrudan yansıyor.
YAN DAL UZMANLIKLARI VE YERLEŞTİRMELER
Türkiye’de tıpta uzmanlık eğitiminde 42 ana dal 46 yan dal olmak üzere toplam 88 uzmanlık alanı mevcut. Hekimler yan dal uzmanlık eğitimine ana dal uzmanlık eğitiminin üzerine Tıpta Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (YDUS) ile alınıyor. Yan dal uzmanlıklarının bazıları tek ana dal ile ilişkili iken bazıları ise (yoğun bakım, iş ve meslek hastalıkları, el cerrahisi gibi) protokolle birden fazla ana dal uzmanlarına veriliyor. Bu yılın sınavı 2 Mayıs 2026’da yapıldı. Yerleştirmeler 26 Haziran’da, ek yerleştirmeler de geçen hafta açıklandı. Açıklanan 2 bin 923 kontenjanın bin 435’inin (yüzde 49) ilk yerleştirmelerde boş kaldığını, yani hiç kimse tarafından tercih edilmediğini görüyoruz. Boş kalan bin 435 kontenjan için yapılan ek yerleştirmede yerleşen aday sayısı ise sadece 44 (yüzde 3). Çok çarpıcı bir göstergedir bu. Normalde genç hekimlerin kendilerini akademik ve mesleki yönden geliştirecek bu imkânı değerlendirmeleri gerekirken kadroların boş kalması nedendir?
İLK 20’NİN 11’İ ALGOLOJİYİ SEÇTİ
Sınavda en yüksek puanı alan adayın (burada değişik ana dal uzmanlarının farklı sorulardan kendi arasında sınava girdiğini, karşılaştırmada sorunlar olduğunu, ama yine de fikir verebileceğini hatırlatayayım) çocuk ürolojisi, ikinci ve üçüncü sıradakilerin algoloji (ağrı tedavisi) bölümünü tercih ettiği görülüyor. İlk 10 içinde yerleşenlerin dağılımı şöyle: Algoloji beş, çocuk immunolojisi ve alerji iki, çocuk endokrinolojisi, çocuk ürolojisi ve gastroenteroloji cerrahisi birer hekim. İlk 20 içinde yer alan hekimler içinde algoloji seçenlerin sayısı 11. Algolojide 42 kontenjan açılmış, biri yabancı uyruklu iki kontenjan boş kalmış, 60 aday yerleşmiş (puan ve sıralaması aynı olan adaylar kontenjandan fazla da olsa yerleşiyor). Bu alana ilgi yoğun.
Farklı branşların tercih edilme durumuna ilk yerleştirmeler üzerinden bakalım. Çocuk endokrinolojisi, çocuk göğüs hastalıkları, çocuk immunolojisi ve alerjisi, çocuk metabolizma hastalıkları, çocuk romatolojisi, endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları, gastroenteroloji cerrahisi, immunoloji ve alerji hastalıkları, jinekolojik onkoloji cerrahisi, perinatoloji, romatoloji, tıbbi onkoloji, cerrahi onkoloji görece fazla tercih edilen bölümler.
YENİDOĞAN SKANDALINI ANIMSAMAK
Boş kalan kontenjanlar özellikle bazı yan dallarda yoğunlaşıyor. Çocuk yoğun bakımda 125 kontenjanın 120’si (yüzde 96), nefrolojide 169 kontenjanın 157’si (yüzde 92,8), neonatolojide (yenidoğan) 258 kontenjanın 236’sı (yüzde 91,4) boş kalmış. Dünyada eşi görülmemiş yenidoğan skandalının yaşandığı ülkemizde hekimlerin bu alandan kaçtığı görülüyor. Çocuk acilde 73 kontenjanın 62’si (yüzde 85), çocuk hematolojisi ve onkolojisinde 119 kontenjanın 102’si (yüzde 85,7), hematolojide 160 kontenjanın 138’i (yüzde 86,2) boş. Görece fazla boş kalan diğer branşlar şunlar: Çocuk enfeksiyon hastalıkları, çocuk gastroenterolojisi, çocuk kalp ve damar cerrahisi, çocuk kardiyolojisi, çocuk nefrolojisi, çocuk nörolojisi, el cerrahisi, geriatri, iş ve meslek hastalıkları. Hastaneler ve kliniklerin tercih edilmesinde dikkat çekici farklılıklar da var. Örneğin gastroenterolojide 219 kontenjanın 137’si (yüzde 62,5) boş kalmış iken Ankara Bilkent Şehir Hastanesi’nde 10 kontenjanın tamamı, Etlik Şehir Hastanesi’nde 10 kontenjanın 9’u dolmuş.
Yoğun bakımda ilginç bir durum var. Yoğun bakım yan dal uzmanlık eğitimine anestezi, dahiliye, göğüs hastalıkları, genel cerrahi, enfeksiyon hastalıkları, nöroloji ve acil tıp uzmanları girebiliyor. Genel olarak açılan 348 kontenjanın 139’u (yüzde 40) boş kalmış. Ancak acil tıp uzmanlarının bu alana ilgisi diğerlerine göre çok fazla. TC vatandaşı acil tıp uzmanları için açılan 130 kontenjanın tamamı dolmuş. Öte yandan, örnek olsun, dahiliye uzmanları için açılan 72 yoğun bakım yan dal kontenjanının 64’ü (yüzde 88,8), anestezi ve reanimasyon uzmanları için açılan 119 kontenjanının 61’i (yüzde 51,2) boş kalmış. Bunun altında acil servislerin içinden çıkılmaz hale gelmesi var. Acil tıp uzmanları için acilden kaçış olarak yorumlanıyor. Ülkemiz sağlık ortamı için düşündürücüdür.
KÖKLÜ ÜNİVERSİTELERDE BENZER DURUM
Eğitimin niteliği sorgulanan pek çok klinik var. Bu bir yana, yeni açılan kliniklerin yanında Türkiye’nin en köklü üniversitelerinin kontenjanları bile boş kalıyor. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 73 kontenjanın 33’ü, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 71 kontenjanın 27’si, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 70 kontenjanın 24’ü, İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi’nde 64 kontenjanın 36’sı, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa/Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde 55 kontenjanın 26’sı, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 63 kontenjanın 31’i, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 36 kontenjanın 15’i boş kalmış. Şehir hastanelerinde de durum aynı. Ankara Bilkent Şehir Hastanesi’nde 161 kontenjanın 51’i, Etlik Şehir Hastanesi’nde 131 kontenjanın 44’ü, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi’nde 117 kontenjanın 51’i, İzmir Şehir Hastanesi’nde 102 kontenjanın 47’si boş. Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi’nde 10, Konya Şehir Hastanesi’nde ve İzmir Behçet Uz Çocuk Hastanesi’nde sekiz, Sancaktepe Şehit Prof. Dr. İlhan Varank E.A.H’de yedi neonatoloji kontenjanının tamamı boş. Hem Bilkent hem Etlik şehir hastanelerinde altı çocuk yoğun bakım kontenjanının tamamı boş.
ÜÇÜNCÜ KEZ MECBURİ HİZMET BASKISI
Genç hekimlerin tercihlerinde dikkat çekici yanlar var. Kamuda performans özelde ciro baskısı tercihlere yansıyor. Hekimler ana dal uzmanlıklarında olduğu gibi yan dallarda da görece acili ve riski az, malpraktis davalarına konu olabilecek sıkıntılı hastası sınırlı, özelde çalışma olanakları daha fazla, şiddet, uykusuzluk, icapçılık gibi yaşamı alt üst eden durumlara uzak bölümleri seçmeye çalışıyor. Kimi zaman da ana dal uzmanlığının sıkıntılarını azaltmaya yönelik çabalar var. Yan dal uzmanlığı nedeniyle üçüncü defa mecburi hizmet yapmak zorunda kalmak da hekimleri buradan uzaklaştırıyor. Tüm bu branşlar çok değerli ve özellikle yaşamsal bölümlerin daha çok tercih edilmesi için desteğe ihtiyaç var.
Tıp eğitiminin bu kritik aşaması da sorunlarla dolu. Çözüm piyasacı sağlık sisteminden uzaklaşıp insanı ve yaşamı önceleyen politikaları hayata geçirebilmekte. Yan dal uzmanlık eğitimi de bütünün parçası.
NOT: Yazıda yer alan ve her yerde bulamayacağınız güncel verileri derlememde yardımcı olan sağlık emekçisi Muammer Canik’e teşekkür ediyorum.
<
p class=”otomatik-kaynak”>KAYNAK: https://www.birgun.net/makale/kritik-yan-dallar-bos-kaldi-729189
